Bir Fransız Güzellemesi: Cyrano de Bergerac

           Hercule-Savinien de Cyrano de Bergerac’ın hayatından uyarlanmış büyük ölçüde Edmond Rostand’ın yarattığı oyun ve karakterdir. Oyunun ne kadar gerçek Cyrano’yu yansıttığı tartışılır. Çünkü 17. Yüzyılda yaşamış Cyrano hakkında bildiğimiz çok az şey vardır. Ancak gerçek olan şu ki Cyrano karakterini yaşatan ve hayallerimizde canlı kılan 19. Yüzyıldaki popüler natüralizm akımına neo-romantizm gibi bir alternatifi sunan Fransız şair ve tiyatrocu Edmond Rostand’tır.
Cyrano de Bergerac bir Fransız güzellemesi. Google hazretlerine göre 17. Yüzyılda yaşamış şair ve düellocu

            Cyrano de Bergerac, ünü yazarının önüne geçen bir oyun eseri olduğu açıktır. Öyle ki oyun, tiyatrolarda -ülkemizde de- yüzlerce defa sahnelenmiş ayrıca iki defa filme uyarlanmış bir eserdir. Cyrano’yu değerli kılan sanatçı ruhu, boyun eğmeyen kişiliği ve hey şeyden sonra kendin olmaklığın vurgusudur. Cyrano sanatsallığıyla günümüze kadar gelirken Edmond Rostand’ın yarattığı bir karakter olmaktan çıkarak gözümüzde gerçeklik kazanır. Yapıtın sanatçının önüne geçmesine birörnek oluşturacak olursa Cyrano adını andığımızda Edmond Rostand’ın akıllara gelmemesi muadilleri arasında yer alabilir.

            Konuya dönecek olursak Cyrano de Bergerac, Türkiye Yazarlar Birliği’nde düzenlenen 4. Edebiyat Festivali sayesinde tanıştığım bir yapıt. Daha önce bahsettiğim gibi Cyrano oyunu birçok defa tiyatroda sergilendiği gibi iki kere de filme uyarlanıyor. Jose Ferrer’in başrolde oynadığı 50’ yapımlı bir filmin yanı sıra benim favorim olan Edebiyat Festivali’nde izlediğim 90’ yapımlı başrolünde Gerard Depardiu olanıdır. Cyrano de Bergerac 1942 yılında Sabri Esat Siyavuşgil tarafından Türkçeye çevriliyor. Doksan yapımlı filmde Cyrano’yu Rüştü Asyalı seslendiriyor. Seslendiren Rüştü Asyalı olunca film daha da güzelleşiyor. Ancak filmin Türkçe dublajı nette yok ve bildiğim kadarıyla dublajlı hali Gökhan Yorcıgil’in himayesi altında.

            Cyrano de Bergerac filmi de nerden çıktı denecek olursa; kulüpte düzenlediğimiz film okuması grubunda bir sonraki filmin sunumunu ben yapacaktım; ancak grubun dağılması sunumun da iptal olması neticesinde film için yaptığım hazırlıkları ve kafamdaki bilgileri bir yere dökme ihtiyacı duydum. Cyrano de Bergerac’ı 90 yapımlı filmden ve 1897 yılında yazılmış manzum oyunun Türkiye’de Remzi Kitabevi tarafından basılan kitabı yardımıyla yorumlamaya çalışacağım. 

            Manzum, romantizmin örnekleri arasında gösteriliyor. Romantizmi iki şekilde ele tanımlıyorum. İlki günümüzde de yaygınca bir şekilde kullanılan zapt edilemez coşkunluk ve duygu yoğunluğunun yanı sıra isyan merhalelerinde dolaşan durum hâl olarak tanımlanabilir. anlamıyla kullandığımızda romantizm içerikten yoksun olan gelip-geçer salt bir durumu anlatmaktadır. İkinci anlamında ise romantizm ideolojiler yüzyılı olarak bilinen 19. Yüzyılda ortaya çıkmış politik, hukuksal, bilimsel, felsefi, dinsel düşünceler bütünüdür. Benim üzerinde duracağım nokta ise romantizmin felsefi içeriği, etkilediği ve etkilendiği sistemlerdir. Bunun yanı sıra filmden ve kitaptan alıntılar yapacağım…